İŞİTME YETERSİZLİĞİ OLAN BİREYLER

Administrator tarafından yazıldı

Cumartesi, 13 Eylül 2008 08:41

A. TANIM VE SINIFLANDIRMA: Normal işiten bireylerden söz edildiğinde,

genellikle bu bireylerin konuşmayı anlamak için yeterli düzeyde işitmesi olduğu

kastedilir. Çevrede aşırı gürültü olamamak kaydıyla, normal işiten bir birey özel

araç, cihaz yada teknik kullanmadan olağan durumlarda konuşmayı

anlayabilmektedir. İşitme duyarlılığının kişinin gelişim, uyum-özellikle

iletişimdeki görevleri yeterince yerine getirmeyişinden ortaya çıkan duruma

işitme engeli denir. İşitme engelli birey, işitme engelinden dolayı özel eğitimi

gerektiren bireydir.

İşitme engelli birey, bazı sesleri duyabilmekte fakat; bu düzeydeki işitme,

konuşmayı anlaması için yeterli olmamaktadır. Çok ileri işitme kayıplarında ise,

bir işitme cihazı kullanıyorken dahi, yalnız işitme yolu ile konuşmayı anlaması

çok olmaktadır. Bu durumdaki bireyler konuşmayı anlayabilmek için dudak

okuma yöntemini de kullanmaktadırlar. İşitmenin gerçekleşmesi ise bir takım

kurallara bağlıdır.

a- Sesin olması

b- Sesin kulağa ulaşması

c- O sesin insan kulağının alım gücü sınırları içinde olması

d- İşitme geçit yolunu(dış-orta-iç kulak) aşması

e- İşitme merkezine ulaşması ve algılanmasıdır.

Bu işlevlerden en az birinin aksaması işitme engelini ortaya

çıkarabilmektedir.

İşitme engelli konusunda pek çok sınıflandırma sistemi bulunmaktadır.

Bunlar içinde en yaygın olarak, işiten ve işitmeyen engelli, ağır işiten ve

işitmeyen ayrımları kullanılmaktadır.

Çeşitli Etkenlere Göre İşitme Engelinin Sınıflandırılması

ETKENLER SINIFLANDIRMA SİSTEMİ

1- Derecesi(İşitme Kaybı) a- İşitmeyen-ağır işiten

b- Çok ağır-ağır-orta-az-çok az

c- A, B, C,D, E, F

2- Oluş Zamanı a- Doğuştan, Sonradan

b- Doğuştan, Edinilmiş, Kazanılmış

3- Nedeni a- İrsi nedenler-sonraki nedenleredinilmiş

nedenler

4- Yeri a- İletimsel-Sinirsel-Merkezi-Karma

5- Oluş Biçimi a- Birden-Giderek

6- Süreğenliği a- Geçici-Kalıcı

Ülkemizde özel eğitimde daha çok engelin derecesine göre yapılan

sınıflama ve tanımlama kullanılmaktadır. Milli Eğitim Bakanlığınca kullanılan

yönetmelikte işitme engelliler, işitmeyenler(sağırlar) ve ağır işitenler olarak iki

kümede tanımlanmaktadır.

1- İşitemeyenler (sağırlar): Düzeltildikten sonra iyi işiten kulağındaki

işitme kayıpları 70db ve daha fazla olanlara denilmektedir. Diğer bir deyimle

Özel Eğitim ve Kaynaştırma Uygulamaları 1 6

işitme kayıpları gerekli düzeltmelerden sonra ana dilini konuşmayı olağan

yollardan öğrenmeyi engelleyecek kadar fazla ve bu yüzden özel eğitimi

gerektiren kişilerdir.

2- Ağır İşitenler: Düzelttikten sonra iyi işiten kulağındaki işitme kayıpları

olağan yolardan ana dilini öğrenmesini ağırlaştıracak derecede olup bu yüzden

özel eğitimi gerektirenlerdir.

İşitme özürleri işitme yolu dikkate alındığında özrün oluştuğu yere bağlı

olarak iletimsel, duysal-sinirsel, merkezi ve karma işitme kaybı olarak dörde

ayrılmaktadır.

İşitme engelleri işitme yolu dikkate alındığında özrün oluştuğu yere bağlı

olarak ;

1- İletimsel İşitme Engeli: Seslerin orta kulağa girmesi engellendiğinde

oluşur.

2- Duyusal-Sinirsel İşitme Engeli: İç kulak fonksiyonunu gerektiği gibi

yerine getiremediğinde orta kulaktan gelen sesleri uygun şekilde iletememektedir.

Bu tip kayıplarda hasar, iç kulakta veya iç kulaktan beyine sesleri ileten sinir

sistemindedir.

3- Merkezi İşitme Engeli: Beynin kendisine gönderilen sinyalleri

yorumlayamadığı duruma merkezi işitme engeli denir.ses beynin işitme

merkezine kadar gelir ancak işitme gerçekleşmez.

4- Karma İşitme Engeli: Orta ve iç kulaktaki hasarın bir arada

bulunduğu tiptir.

B. NEDENLERİ: İşitme engelinin nedenleri, dilin kazanımından önceki

nedenler ve dilin kazanımından sonraki nedenler olmak üzere iki grupta

incelenmektedir.

a. Dilin kazanımından önceki nedenler: Hamilelikte geçirilen rubella(alman

kızamıkçığı- kızamıkçık) özellikle hamileliğin ilk üç ayında geçirildiği işitme ve

görme bozukluğu ile kalp problemlerine neden olabilir. Kalıtım diğer bir

etkileyen faktördür. Kalıtımsal kökenli işitme engelli ailelerin çocuklarının

%90’ı işitme engellidir. Orta ile çok ileri derecedeki işitme kayıplarının

nedenlerinin % 50’den fazlası genetik faktörler sonucudur. Prematüre doğum ve

hamilelik sırasında geçirilen hastalıklar ileri derecede işitme kayıpları nedenleri

arasındadır. Düşük doğum ağırlığının eşlik ettiği prematüre doğum beyinde

kanama, yada orta kulakta oksijen azalması meydana getirebilir ve bu durum

değişik derecelerde işitme kayıplarına neden olabilir. Hamilelik sırasında annenin

geçirdiği kabakulak, frengi gibi ateşli hastalıklar, menenjit gibi viral

enfeksiyonlar iç kulakta hasara neden olarak erken dönemde kalıcı işitme

yetersizlikleri oluşturabilir. Anneden geçen sütomegalovirüs tüm yeni doğan

bebeklerin yaklaşık % 1’ini etkileyen virüs enfeksiyonudur. İşitme kaybı rbpor

edilen altı yaşın altındaki çocukların yaklaşık % 3’ü sitomegalovirüs nedeniyle

çeşitli derecelerde işitme kaybına sahiptir. Doğum esnasında beyine oksijen

Özel Eğitim ve Kaynaştırma Uygulamaları 1 7

gitmemesi, kanda bilirubin düzeyinin yükselmesi(hiperbilirubinemi), kan

uyuşmazlığı, annenin kullanmış olduğu ilacın türü ve dozu, annenin böbrek

hastalığı, şeker hastalığı gibi sistematik hastalıkları, annenin çektirdiği röntgen

ışınları, annenin geçirdiği sarılık hastalığı, hamilelikte annenin geçirdiği kazalar,

çarpmalar ve yaralanmalar çocukta çeşitli düzeyde işitme kaybına neden olabilir.

b. Dilin Kazanımından Sonraki Nedenler: Doğum sonrasında çocuğun

geçirdiği menenjit, orta kulak iltihabı, kızıl, kızamık, boğmaca, difteri, kabakulak,

grip gibi mikroplu ve ateşli hastalıklar genellikle orta kulakta hasara neden olarak

iletim tipi işitme problemini ortaya çıkarabilir.

Çocuğun kullandığı streptomisil vb. gibi iç kulak ve işitme sinirlerinde

tahribat yapan ototoksit ilaçlar, işitme mekanizmasında kalıcı hasar neden

olabilir.

Başı çarpma, merkezi sinir sisteminde sarsıntı ve zedelenme yapabilecek

her tür kaza ve travmalar, beyin tümürleri, kulak yolunda çıkabilecek çıban ve

urlar, kulağa yabancı madde kaçması ve bunları çıkartmak için kullanılan yanlış

girişimler işitme özrü yaratabilir.

Orta kulakta, kemikçiklerde oluşan kireçlenmeler iletimsel türden işitme

özrüne neden olmaktadır. Özengi kemiğinin oval pencereyle olan temasındaki

sertleşme yada kaynama “otoscilerosis” diye adlandırılan çoğunlukla

yetişkinlerde enderde olsa çocuklarda görülen bir tür işitme özrü oluturur.

Gürültülü mekanlarda sürekli olarak bulunma bu tip yerlerde çalışanlarda

(özellikle erkeklerde) duyusal-sisnirsel tip işitme kaygı tehlikesi yaratmaktadır.

Bunların dışında multiplescleroziz gibi nürolojik hastalıklar, hiperosteoziz,

ergenlik otosiklerozisi, gevrek kemik gibi kemik hastalıkları, şeker hastalığı,

hipertiroitzm gibi metabolik hastalıklarda işitme kaybına neden olmaktadır.

C. ÖZELLİKLERİ

İşitme engelli bireylerin özellikleri ile ilgili genel bir çerçeve çizilebilir.

Ancak işitme engelli her bireyin kişisel bazı özellikleri özrünün tipine, derecesine

ve içinde bulunduğu çevresel faktörlere göre farklılık göstermektedir. Burada

yukarıda belirtildiği gibi genel bir çerçeve çizilecektir.

a. Motor Gelişim: İşitme engelli çocuklar 0-2 yaş döneminde normal işiten

yaşıtlarıyla aynı gelişimsel basamaklardan zamanında geçmektedirler. Ancak

yapılan araştırmalarda, daha ileri yaş dönemlerinde işitme özürlü çocuklarda

işitme kanalı ve sinirlerindeki hasarlardan dolayı denge ve vücut koordinasyonu

ile ilgili becerilerde gecikmeler veya yetersizlikler gözlenebilir. 6-10 yaşları

arasındaki çocuklarla yapılan çalışmalarda denge tahtasında ileriye-geriye doğru

yürüme, tek ayak üzerinde durma, sıçrama, atlama, vücut pozisyonunu değiştirme

gibi kaba motor becerilerde ve ayakkabı bağıcığını delikten geçirme-bağlama, ipe

boncuk dizme, aynı anda ^i eli kullanarak iki farklı etkinlik yapma, kesme,

Özel Eğitim ve Kaynaştırma Uygulamaları 1 8

kalem tutma gibi ince motor becerilerde işitme engelli çocukların, normal gelişim

gösteren yaşıtlarına oranla daha az başarılı oldukları bulunmuştur (Lewis, 1992;

Güven ve Bal, 1992; Baldemir ve Bal, 1995; Darıca ve Tanju, 1995; Erden ve

Otman, 1996; Bal ve Tanju, 1997 a; Bal ve Tanju, 1997b; Bal ve Tanju, 1997e).

Ayrıca, istenilen davranışın gerçekleşmesinde hareketlerin izlenmesi ya da

yerine getirilmesi ile ilgili sözel ifadeleri ve sözel yönergeleri işitme duyusunu

kullanarak algılayamamaları büyük - küçük kas motor gelişim alanında farklılıkların

görülmesine neden olmaktadır. Ebeveynlerin çocuğun yaş özelliğine

göre değişik koruyucu tutumlara girmesi işitme engelli çocukların sosyal ortamlarda

bu alanda deneyimler edinmesini engelleyebilmektedir (Pektaş, 1993).

b. Dil gelişimi: Doğuştan işitme duyusunu kaybeden bebekler yaşıtları gibi 9. aya

kadar doğal sesleri üretmektedir. Fakat bu aylardan sonra kendi ürettiği sesleri ve

çevreden gelen sesli uyaranları işitme duyusuyla algılayamadıklarından ses

üretimi yavaşlamakta ve bebek giderek sessizleşmektedir (Lewis, 1992).

İşitme engelli bir çocuğun işitme duyularının fonksiyonunu tam olarak

yerine getirememesi nedeniyle dil gelişimi aşamalarında normal şekilde ilerleme

göstermemesi pek çok probleme neden olmaktadır (Pektaş, 1993).

İşitme özrünün dil ve konuşma bozukluğu ortaya çıkarması üç faktöre bağlıdır.

Bu faktörler işitme özrünün meydana geldiği yaş, işitme özrünün derecesi

ve işitme özrünün tipidir.

Genel olarak işitme özrü konuşmayı geciktirmekte, artikülasyon ve ses bozuklukları

meydana getirmektedir. Ancak işitme kaybı konuşma kazanıldıktan

sonraki bir devrede meydana gelir ve hafif olursa dil ve konuşma hemen hemen

hiç etkilenmemekte çok hafif ses ve artikülasyon bozuklukları

görülebilmektedir. Konuşma öğrenilmeden meydana gelen orta ve ileri

derecedeki bir işitme özrü ise önemli ölçüde dil ve konuşma bozukluklarına

neden olmakta özellikleri düzeyde ses ve artikülasyon bozuklukları ile dilin

içeriği, yapısı, anlamı ve kullanımı ile ilgili ciddi problemlere neden

olmaktadır. Kısacası, işitme kaybının meydana geldiği yaş ve derecesi dilin

kazanımı ve konuşma gelişiminde etkili olmaktadır.

İşitme özrünün meydana geldiği yere göre dil becerileri incelendiğinde,

ile-timsel tip işitme kaybında hemen hiç etkilenme görülmemekte diğer tiplerde

ise önemli konuşma bozuklukları görülebilmektedir (Özsoy, 1971; Culatta ve

Tompkins, 1999).

İşitme engelli çocuklarda dil gelişimi normal işiten çocuklarda olduğu

gibi? aynı sırayı izlemektedir. Ancak işitme engelliler özel eğitim programları

sonucu bunu başarabilmektedirler(Lewis, 1992).

c. Zihinsel Gelişim: İşitme problemi olan bireylerin sözel olmayan zeka

testlerinden aldıkları puanlar işiten akranlarıyla yaklaşık aynı düzeydedir.

Ancak dil becerileri il ilgili güçlükleri doğal olarak akademik performanslarını

etkilemektedir. Normal yaşıtları gibi zihinsel gelişim alanına ait tanıma, ayırt

Özel Eğitim ve Kaynaştırma Uygulamaları 1 9

etme, eşleştirme, gruplama yada sınıflandırma gibi zihinsel süreçlere sahip

olmalarına rağmen kedi kendine çevreyi araştırarak bir şey öğrenebilmeleri ve

düşünce sistemini geliştirebilmeleri dile bağlı yetersizliklerinden dolayı

mümkün olmamaktadır. Ancak yukarıda da bahsedildiği gibi sözel olmayan dil

performansını değerlendirmeyi öne testlerde başarılı oldukları nesneleri

eşleştirme, benzerlikleri bulma gruplama, resimler arasındaki farklılıkları görsel

olarak saptama, görsel olarak bir seri resmi sıralama gibi zihinsel etkinliklerde

normal işiten yaşıtlarına benzer performans ortaya koydukları belirtilmektedir.

İşitme engelli çocuklar için görsel ipuçlarını kullanmaya yönelik

etkinlikler düzenlenmediğinde sözlü iletişim becerileri yetersiz olduğu için kendi

kendilerine çevreyi araştırarak bir şeyler öğrenmeleri, düşünce sistemlerini ve

zihinsel süreçlerim geliştirmeleri mümkün olmamaktadır.

Okuma-yazma ve matematik becerileri daha geri olabilmekte akademik

başarısızlık görülebilmektedir.

Dil becerilerinin zihinsel gelişim becerileriyle iç içe olmasından dolayı

işitme özrünün derecesi zihinsel gelişimi etkilemektedir (Ergenç, 1995; Darıca

ve ark., 1997; Culatta ve Tompkins, 1999).

d. Sosyal Gelişim: Sosyal ve kişisel uyum becerileri tıpkı normal işiten

akranlarında olduğu gibi iletişim becerilerine ve aile üyeleri ve çevresindeki

diğer kişilerle etkileşimlerine bağlıdır. İşitme engelli ailelerin işitme engelli

çocuklarında, normal işiten ailelerin işitme engelli çocuklarına nazaran daha

yüksek sosyal olgunluk seviyesi, işitme engeline uyum sağlama ve davranışlarını

kontrol görülebilmektedir. Bu durum işaretle iletişimin erken dönemde

kullanılmaya başlanması ile bağlantılıdır (Culatta ve Tompkins, 1999).

İşitme engelli çocuk işiten ebeveyn arasında ortak bir iletişim

yaklaşımının ve modelinin kullanılmayışı, iletişimde karşısındaki kişinin

verdiği ipucunu ve »elli bir durumu anlamada güçlük doğuracaktır. İşiten anne

işitme engelli çocuk Çiftinde ortak bir iletişim yaklaşımının ve modelinin

kullanılamayışının sonucu olarak işiten annede iki baskın özellik (emir verme ve

kontrol) kendini göstermektedir. Annenin göstermiş olduğu bu iki özelliğin

çocuğun sosyal ilişkilerinde olgunlaşamamasına neden olduğu öne sürülmektedir

(Hadadian ve Rose, 1991; Caissie ve Çöle, 1993).

İşitme engelli bireylerin aileleri normal işiten çocukların ailelerine göre

aşırı koruyucu, daha az izin verici, daha az cesaretlendirici ve daha az

onaylayıcı olarak görülmektedir (Temel ve ark., 1998).

Bu bireylerde işitme yetersizliğinden kaynaklanan sorunlar tek başına

büyük bir engel olmamaktadır. Asıl sorun, bunun iletişim eksikliğine sebep

olmasıdır. Araştırmacılar, çocuğun iletişim kurma kabiliyetini anne - çocuk

ilişkisinin çocuğa gerekli olumlu duyguları vermesine bağlamaktadır (Temel ve

ark., 1998).

Bireyin sosyal yeterliliği ise normal işitmeye veya işitme engeline göre

değişmemektedir. Sosyal güvenin algılanmasında, okula, sınıfa ve sosyal faaAğrı

Rehberlik ve Araştırma Merkezi Müdürlüğü

Özel Eğitim ve Kaynaştırma Uygulamaları 2 0

liyetlere katılım ve işiten arkadaşlar ile duygusal güven içinde olma önemli bulunmaktadır

(Leigh ve Stinson, 1991).

Stinson'a göre işitme engelli bireyler, normal işitenlere göre daha düşük öz

saygıya sahiptirler ve olayları kontrol etmede kendilerini yetersiz algılamaktadırlar.

Bu konudaki önemli faktörler ise ailenin tipi, akranları ile aynı dili kullanmadaki

başarı ve yaşanılan çevrede arkadaşlar bulabilmektir. Tüm bu ilişkileri

zorlamak öz benlik ve kimliğin sağlıklı gelişmesine destek vermektedir (Akt.

Leigh ve Stinson, 1991).

İşitme engelli bireylerin okul dışında arkadaşları olmamaktadır. Buna

sebep olarak engelinden dolayı iletişim kurmakta zorlanmayı ve işiten kişilerin

kendilerini anlamamalarını göstermekte ve kendileri gibi engeli olan kişileri

arkadaş olarak tercih etmektedirler (Temel ve ark.,1998).

İşitme engelli bireylerin işitme kayıplarından ötürü sözlü iletişimlerinde

bazı özellikleri ortaya çıkmaktadır. Bu özelliklerin tanı koyma ve önlem alma

yönünden bilinmesi zorunludur (Bkz - Tablo2).

Gereksinmeleri Tablo 2: İşitme Kayıplarına Göre

Konuşma Durumu ve Eğitim Gereksinmeleri

İşitme Kaybı Belirtili Eğitim Gereksinimleri

25 dB ve İşitölçer (odiometre) le ölçüm yapılmadıkça özür güç fark edilir.

daha az Yalnız başına konuşma gelişimine etkisi az olur. Bazı olgularda

konuşma sağaltımına gereksinme duyulabilir.

26-40 dB Hafif konuşmalarda uzaktan yapılan konuşmaları anlamada

güçlük çekebilir.

Okulda Türkçe, Edebiyat dersi konularında güçlükle karşılaşabilir.

Çocuğun durumu okul yönetimine bildirilmeli.

İşitme araçlarından yararlanabilir.

Dersanede uygun oturma yeriyle uygun ışık düzeni için özen

gösterilmelidir.

Sözcük dağarcığı geliştirilmesine dikkat edilmelidir.

Dudaktan anlama becerisi kazandırılması gerekebilir.

Konuşma sağaltımı gerekebilir.

41-55 dB 1-1,5 m uzaklıktan yüz yüze yapılan konuşmaları anlayabilir.

Ses hafif olur ya da görüş alanı içinde olmazsa, sınıftaki

konuşmaları, tartışmaları izlemekte güçlük çeker. Bunları yarı

yarıya kaçırabilir.

Sözcük dağarcığı yetersizliği, eklemleme ve ses bozukluğu

türünde konuşma özürii görülebilir. Çocuk özel eğitim açısından

incelenmeli. Bireysel işitme aracı (tıbbî bakıya bağlı) kullanması

gerekir. Durumuna uygun özel eğitim programlarından (yardımcı

derslik, özel sınıf) birine yerleştirilmesi, derslikte uygun oturma yeri

seçilmesi gerekir.

Özel Eğitim ve Kaynaştırma Uygulamaları 2 1

Sözcük dağarcığını zenginleştirme ve okuma geliştirmesine dikkat

edilmelidir. Dudaktan anlama öğretimi gerekir.

Gerektiğinde konuşma koruması ve konuşma sağaltımı çalışmaları

yapılmalıdır.

56 -70 dB İşitebilmesi için konuşurken bağırılması gerekir. Gürültülü sesleri

duyabilir.

Küme tartışmalarında giderek artan güçlük çeker. Dil

çalışmalarında ve arılamada yetersizlik. Sözcük dağarcığında

sınırlılık. Büyük olasılıkla konuşma özürlü görülür. Çocuk özel

eğitime havale edilmelidir. Yardımcı derslik ya da özel sınıf

önlemleri düşünülmelidir. İşitsel ve görsel ortam uygunluğuna

dikkat edilmelidir. Bireysel işitme aracı kullanması ve işitme

eğitimi gereklidir.

Dudaktan anlama öğretimi yapılmalıdır.

Dil becerilerinde sözcük dağarcığı geliştirme ve kullandırma,

okuma, yazılı anlatım, dilbilgisi v.b. gibi özel yardım

gerekir. Okul öncesi özel eğitim gerekli ve yararlıdır.

71-90dB Kulağından 30 - 35 cm uzaklıktaki güçlü sesleri işitebilir.

Çevredeki sesleri bilebilir.

Ünlüleri birbirinden ayırabilir fakat ünsüzlerin hepsini ayıramaz.

Giderek ağırlaşan konuşma özürü ve dil yetersizliği görülür.

Özel eğitime havale edilmesi gerekir.

Okul öncesi özel eğitim gereklidir.

Özel eğitimde ağırlık tüm dil becerileri, kavram gelişimi, dudaktan

anlama konuşma eğitiminde olan tüm günlük özel eğitim

programlarında olmalı, programlar uzmanlaşmış denetim ve

kapsamlı destekleme hizmetlerini gerektirir. Bireysel işitme aracı

kullanılmalı.

Bireysel ve küme işitme araçlarıyla işitme eğitimi. Yararlı olacak

durumlarda yarım gün düzgül sınıf etkinliğine katılabilir.

91 ve daha Bazı yüksek sesleri işitebilir. Fakat ton-tını 'dan daha çok

fazla dB titreşimlerin farkında olabilir.

İşitmeyi iletişim ana kanalı olarak kullanamaz.

Daha çok görme kanalı kullanılır.

Konuşma ve dil özürü görülür. Özürler giderek ağırlaşma gösterebilir.

Özel eğitime havale edilmesi gerekir.

Özel eğitimde ağırlık tüm dil becerileri, kavram geliştirme, dudaktan

anlama ve konuşma eğitimine verilen tüm günlük programlarda

Özel Eğitim ve Kaynaştırma Uygulamaları 2 2

olmalı. Programlar uzmanlaşmış denetim ve kapsamlı destek hizmetini

gerektirir.

Bireysel ve küme işitme araçlarıyla işitme eğitimi.

Çok özenle seçilmiş olgular için yarım gün düzgül sınıf etkinliklerine

katılma düşünülebilir.

D. EĞİTİMLERİ

Tanılama ve Değerlendirme:

İşitme bozukluğunun erken tatlanması düzenli bir eğitim programının

erkenden başlayabilmesi açısından (ok önemlidir. Ancak işitme kaybını tespit

etmek çok kolay olmamaktadır.

Bebeklik döneminde, ilk 4 gün içinde, 4 ile 6. haftalar arasında, 12 -16.

haftalar arasında ve 6 aylık iken beyindeki işitme sistemlerinin cevaplarını teşhis

eden testle işitme durumu tespit ediImektedir. Alıcı aletler, bebeğin başına ve kulağının

içine yerleştirilmekte, bilgisayardan ses verilmekte ve bebeğin cevapları

bilgisayarda ve odyometrede ölçülmektedir. Bir başka yaklaşım olarak ise bebeğin

kulak kanalına bir mikrofon yerleştirilmekte ve ses verilerek iç kulaktaki

çevresel seslere cevap vermede titreşen kıl hücrelerinin cevapları ölçülmektedir

(Turnbull ve ark., 1999).

Daha büyük çocuklarda ise davranışsal odyolojik değerlendirme uygun olmaktadır.

Çocuğun test esnasındaki davranışlarına bakılarak ölçümü yapan

uzman sonuç çıkarır. Kulağa takılan kulaklıkla çok düşükten çok yükseğe, çok

yumuşaktan çok serte kadar çeşitli sesler verilir ve sesin her alınışında testi alan

kişi bir düğmeye basar ya da elini kaldırır (Turnbull ve ark., 1999). Sonuçlar,

odyogram denilen bir çizelgede değerlendirilir (Bkz. Şekil 2).

Her birey işitme engeline farklı tepkiler vermektedir. Dolayısıyla bireyin

işitme seviyesinin ölçülmesi gereksinimine uygun eğitim programı oluşturmak için

gerekli olan tüm bilgileri her zaman için sağlamamaktadır. Bu nedenle

gereksinimine uygun planlamalara gidilebilmesi için ailenin de içinde bulunduğu

bir ekip tarafından çocuğun zekasının, akademik başarısının, dil ve iletişim

becerilerinin ve diğer gelişimleri ile ilgili durumunun belirlenmesi büyük önem

taşımaktadır.

İşitme engelli bir bireyin eğitsel değerlendirilmesi ve bireyselleştirilmiş

eğitim programının hazırlanması öncesinde aşağıdaki noktalarda çocuğun durumunun

belirlenmesi gerekmektedir (Turnbull ve ark, 1999):

1. İletişim

a. İşitme kaybı

a- Araçsız b- Araçlı c- Sözel fonksiyon / Konuşma sesi algısı

b. Dil

Özel Eğitim ve Kaynaştırma Uygulamaları 2 3

a- Konuşulan Türkçe / İşaret Dili b- Dil

Yeteneği

c. Konuşmanın Anlaşılabilirliği

d. Dudaktan Okuma Yeteneği

e. İşaret Yeterliliği

2. Başarı

a. Standart testlerle ölçülen akademik basan

b. Sınıf performansı ile belirlenen akademik başarı

3. Sosyalizasyon

4. Motivasyon

5. Ebeveyn Beklentileri ve Tercihleri

6. İlave Özürün Varlığı

Belirtilen bu noktalarda çocuğun durumu, odyolojik olarak çocuğun uzman

(odyolog) tarafından yeniden değerlendirilmesi, bireysel zeka testleri, bireysel

başarı testleri, dil ve konuşmanın değerlendirilmesi, uyumsal davranış ölçekleri,

anektod kayıtları, okul programına dayanan değerlendirme ve doğrudan gözlem

yoluyla ortaya konulur (Turnbull ve ark., 1999; Culatta ve Tompkins, 1999).

Eğitimleri:

İşitme özürlü çocuğun eğitimi, işitme kaybı tanısı konulduğu andan itibaren

başlatılmalıdır. Eğitimin etkili olabilmesi için işitme aletinin de zamanında kullanılmaya

başlanması gerekmektedir (Bal, 1991). Her işitme özürlü çocuğun

eğitiminde kullanılabilecek işitme kalıntısı bulunmaktadır. İşitme kalıntısının

kullanılabilmesi, çocuğun işitme kaybının derecesine uygun önerilecek olan işitme

cihazının kullanımı ile yakından ilişkilidir. Günümüzde gelişen teknoloji ile

birlikte, bebeklik döneminde işitme testleri uygulanarak işitme cihazı

önerilebilmektedir. İşitme cihazının çok küçük yaşlardan itibaren kullanılmaya

başlanılması ile birlikte, çocuklar çevrelerinde oluşan sesleri duyabilmekte ve zamanla

duyduğu bu sesleri anlamlı yorumlayabilir hale gelebilmektedirler. Yapılan

çalışma sonuçları, orta ve ileri derecede işitme özürüne sahip çocukların işitme

cihazının düzgün kullanımına bağlı olarak çevrede oluşan sesleri dinlemeyi öğrendiklerini

ve zamanla anlamlarıyla birleştirerek yorum yapabildiklerini belirtmektedir

(Koni, 1993; Culatta ve Tompkins, 1999).

İşitme engelli çocuğun etkin bir işitsel eğitim alabilmesi, kullandığı işitme

cihazı ile doğrudan ilgilidir. Çocuk için en uygun işitme cihazı odyologlar

tarafından seçilir (Culatta ve Tompkins, 1999).

İşitme cihazlarının kullanım amaçlarına göre bireysel ve sınıf içi olmak üzere

iki tipine gereksinim duyulabilir. Yalnızca sınıf içi işitme cihazı kullanıldığında,

sınıf veya okul çocuğa ses ile ilgili daha az deneyim kazandırabilir. Ses her ortamda

karşılaşılan yaşamın önemli bir parçasıdır. Bu nedenle, her çocuğa ait bireysel işitme

cihazının kullanılma zorunluluğu vardır (Atay, 1999; Culatta ve Tompkins, 1999).

Özel Eğitim ve Kaynaştırma Uygulamaları 2 4

İşitme özürlü bireylerin eğitimlerinde iletişim becerileri kazandırmak ön

pla-, na çıkmaktadır. Bunu sağlayabilmek için kullanılan yöntemler üç grupta

görülJ mektedir (Özsoy, 1989; Fraser, 1990; Turnbull ve ark, 1999; Culatta vj

Tompkins, 1999):

1. Doğal İşitsel - Sözel Yöntem

2. İşaret Yöntemi (İki Dil Yaklaşımı)

3. Tüm (Total) İletişim Yöntemidir.

1. Doğal İşitsel - Sözel Yöntem:

Bu yöntem, konuşma ve seslen programın bir parçası olarak vurgulamaktadır.

Sözel dil, bilgi iletmede bir araç olarak kullanılmaktadır. Öğretmenler, seslerini

kullanmakta işitme problemi olan öğrenciler ise dudaktan okuma ve işitme kalııd

tısı becerilerini kullanarak onunla iletişim kurmaktadır. Öğretim sürecinde İŞİM

meye yardımcı araç ve teknolojinin kullanılması gerekmektedir. Öğrenciler sesi

lerini kullanmaları için teşvik edilmelidirler. Ülkemizdeki okullarda sözlü iletişini

yönteminin uygulanması yönetmelik ve program gereğidir. Bu program kapfl

samında işitme eğitimi, dudaktan okuma, ipuçlu konuşma, ses eğitimi, ekle»

leme eğitimi ve konuşma öğretimi verilmektedir (Özsoy ve ark., 1989; Culatta v<|

Tompkins, 1999).

• İşitme eğitimi: İşitme engelli çocuğun işitme kalıntısını daha iyi kııllan-l

masına ve kullandığı işitme aletinden en iyi şekilde yararlanmasına yardımcı olafl

bir eğitim programıdır (Koni, 1990; Culatta ve Tompkins, 1999).

İşitme engelli çocukların konuşmayı öğrenmeden önce işitme eğitimi kapsamında

dinleme, değişik sesleri fark edebilme, bu sesleri birbirinden ayırtedcB

bilme, sesleri tanımlama ve günlük yaşama genelleme becerilerini öğrenmelefl

gerekmektedir (Koni, 1990; Culatta ve Tompkins, 1999).

İşitme kalıntısı, çocuğun çevre ile ilişki kurmasında, çevresinde meydana

gelen sesleri işiterek değerlendirebilmesinde önemli rol oynamaktadır. Özellikle

çocuğun çevresinde bulunan kişilerin konuşmalarını anlamasında ve onlara

kendi düşüncelerini ifade etmesinde etkili olmaktadır. İşitme kalıntısının

kullanımının öğretilmesinde görme, dokunma duyularının bir arada kullanılması

önemli rol oynamaktadır. Bu duyuların bir arada kullanımı, bir çok sesin çocuk

tarafından farkedilmesinde de etkili olmaktadır. Ayrıca işitme engelli çocuklar

işitme kalıntılarından en iyi şekilde faydalanmayı öğrenmelerinde işitme

aletlerinin de önemli rolü bulunmaktadır (Koni, 1990).

Çocuk sesi dinlemeyi öğrendikten sonra bu sesleri anlama, farklı sesleri birbirinden

ayırt etme ve en son aşamada sesleri tanımlama ile ilgili çalışmalara

geçilmelidir.

İşitme eğitiminde sesler şu sıra ile ele alınmalıdır: Kaba sesler, müzikal sesler

ve konuşma sesleri (Özsoy ve ark.. 1989).

• Kaba sesler: Her gün evde, okulda, sokakta duyulan seslerdir. Gök gürültüsü,

rüzgar sesi, yaprak hışırtısı, hayvan sesleri gibi doğada oluşan seslerle makine,

alet ve araçlardan çıkan sesler gibi.

Özel Eğitim ve Kaynaştırma Uygulamaları 2 5

• Müzikal sesler: Ritim ve melodiye ilişkin seslerdir.

• Konuşma sesleri: Konuşma dilimizdeki ünlü ünsüz sesleri birbirinden ayırt

edebilir hale gelince, konuşmalar daha iyi anlaşılır ve bu sesler daha doğru

çıkarılabilir. Çocuk konuşma seslerini her ortamda ayırtedilebilir hale gelmelidir.

İşitme eğitimi yapılırken uyulması gereken bazı kurallar ve ilkeler vardır.

Bunlar (Özsoy ve ark., 1989):

1. İşitme özürlü diye bilinen her çocukta bir işitme kalıntısı vardır ve ondan

yararlanılabilir.

2. İşitme kaybı ne denli fazla olursa olsun her çocuk işitme eğitimine alın

malıdır.

3. İşitme eğitimine olanakların elverdiği oranda erken başlanmalıdır. İşitme

özrünün farkına varıldığı zaman eğitime başlama zamanı olarak kabul

edilmelidir.

4. İşitme eğitiminin planlanması ve uygulanmasında bireyselleştirmeye özen

gösterilmelidir. Birbirinin aynısı işitme eğrisi veren iki çocuk bulmak

güçtür. Olsa bile bu iki çocuğun diğer etmenlerden ötürü işitme eğitimin

den yararlanma dereceleri farklı olacaktır. Bunu yeterince dikkate ala

bilmek için çocuğun iyi tanınması gerekir. İşitme ölçümleri belirli

aralıklarla yinelenmeli, işitme eğrileri belirlenmelidir.

5. İşitme eğitiminin kulak yoluyla yapılması temel sayılırsa da diğer duyularla

desteklenmesinde yarar vardır.

6. İşitme eğitiminin küçük çocuklarda oyun biçiminde, yaş ilerleyip okula

başlayınca ünite ve diğer okul çalışmalarına bağlı olarak ele alınıp

yürütülmesinde yarar vardır.

7. İşitme eğitiminde çocuklara genellikle okul,öğretmen ya da bir yetişkin

tarafından planlanan seslerin verilmesi olağansa da ara sıra çocuklara kan

di istedikleri sesleri dinleme, duyma fırsatı verilmelidir. Hatta bu bazen

yaratılmalıdır.

8. Çalışmalara önceleri doğa ya da araç seslerini ayırt etme biçiminde baş

Lankalı, sonradan konuşma seslerine geçilmezidir.

9. Doğal seslerden en iyi biçimde yararlanma fırsat ve olanakları kullan

malıdır. Bir uçağın ani geçimi, tren, korna sesi, gök gürültüsü, zil çalması

rüzgar esmesi, çaydanlığın kaynaması, ustaların tıkırtısı, her türlü makine

den çıkan sesin oluştuğu anda dinlenilmesi yararlı olur.

10. Seslerden doğal olarak yararlanma olanağı bulunmadığında, ki her zaman

olmayabilir, sesin depolama özelliğinden yararlanılmalı. Banılar, plaklar

bu amaçla biriktirilmeli, yeri geldiğinde kullanılmalıdır.

11. Yardımcı işitme araçlarından yararlanılmalıdır. Hangi çocuğun hangi tür

işitme aracından yararlanabileceğini ilgili uzmanlar saptar. Fakat bunun

okulda, merkezlerde en verimli biçimde kullanılmasında uzman ve öğret

menin görevi büyüktür.

12. Yardımcı araç çok bol kullanılmalıdır. Teyp, pikap, trampet, davul, tef, zil,

boru, kaval, maşa, düdük, piyano, diyapazon, megafon, mikrofon, steteskop,

video vb. araçlar burada sayılabilir.

Özel Eğitim ve Kaynaştırma Uygulamaları 2 6

13. İşitme eğitimi etkinlikleri, okullarda önceleri ayrı bir etkinlik olarak ele

alınmalıdır. Sonraları çalışmalar üniteler ve diğer derslere bağlantılı

olarak yürütülmelidir.

• Dudaktan okuma: Dudaktan okuma yöntemi, işitme engelli bireyin karş

sındakinin konuşmasını dudaklarına bakarak jest ve mimikleri ile verdiği görsel

ipuçlarını takip ederek anlama becerisidir. Görsel ipuçları farklılaşan seslerin

anlaşılmasında önemli bir faktördür. Dudaktan okuma yöntemi işitme kalıntı ile

birlikte kullanıldığında daha etkili olmaktadır. Ancak farklı ve benzer

özellikteki kişilerin yüz ifadelerini ve mimiklerini izleyerek sesleri ve

kelimeleri ayırdetmek yoğun bir konsantrasyon isteyen ve kazanılması oldukça

güç beceridir. En iyi dudaktan okuyucu bile bir mesajın bu yöntemle ancak %25'

alabilmektedir. Ortalama düzeyde işitme engelli bir çocuk ise mesajın yalnız

%5'ini anlayabilmektedir (Culatta ve Tompkins, 1999).

Dudaktan okuma sürecinde üç ana öğe bulunmaktadır. Bu öğeler beden, zihin ve

psikolojik öğe olarak adlandırılır.

Beden öğesi konuşanın ağız, dudak, yüz ve diğer jestleriyle, mimiklerini,

dinleyenin göz ve görme durumunu kapsar. Kaynak ve alıcının belirtilen konulardaki

durumu iletişim sağlamaya uygun ve ikisi arasında uyum varsa dudaktan

anlama daha kolay ve etkili olur.

Dudaktan okuma etkinliği için dikkat edilmesi gereken noktalar:

1. Dudaktan okuma öğretimine, olanakların elverdiği oranda erken başlamak

gerekir. Doğuştan özürlü olanlarda bu daha önemli hale gelir.

2. Dudaktan okuma çocuğa belli bir sözcük dağarcığı kazandırmayı amaç

edinmelidir. Sözcük dağarcığı çevreye, çocuğa ve zamana göre bazı fark

lığlıklar gösterebilir.

3. Dudaktan okuma sürekli bir etkinlik olarak düşünülmelidir. Yaş, zaman,

ders ya da etkinliklerle sınırlı tutulmamalıdır. Bütün öğretim etkinlik

lebinde dudaktan okumaya yer verilmelidir.

4. Dudaktan okuma yerle sınırlı tutulmamalıdır. Evde, dershanede, sokakta,

çocuğun yaşamının geççiği her yerde dudaktan anlama yer alır. Yemek,

oyun, gezinti, alışveriş, misafirlik, yatağa girme bunlardan bazılarıdır.

5. Dudaktan okumada çocuğun konuşanın yüzünü iyi görmesi esastır. Küçük

yaşlardaki çocuk ve bebeklerle yapılacak çalışmalarda büyükler fırsatlar

dan yararlanarak bunu sağlamaya çalışmalıdır. Çocuğa büyüdükçe buna

kendisinin de dikkat etmesi gerektiği öğretilmelidir. Çocuk konuşanın

yüzünü en iyi görebileceği yeri bilmeli ve konuşmayı oradan izlemeyi

alışkanlık haline getirmelidir. Gerektiğinde çocuk konuşandan yüzünü

daha iyi görebileceği bir duruma geçmesini rica edebilmelidir.

6. Dudaktan okumada çocuk konuşanın ağız ve yüz devinimlerini hep aynı

açıdan görmemelidir. Bunun yerine konuşanı değişik açılardan izleme

beceri ve alışkanlığını kazanmalıdır. Bunu, önceleri büyüklerin dikkate

alması ve giderek, çocuğa bu alışkanlığın kazandırılması gerekir.

7. Dudaktan okumada konuşan kişi normal konuşmaya özen göstermelidir,

işitme özürlüyle konuşuyorum diye konuşma hızını, sesini, ağız devinimlerini

abartmamalıdır.

Özel Eğitim ve Kaynaştırma Uygulamaları 2 7

8.Dudaktan okuma etkinliklerinde çocuk değişik kişilerle karşı karşıya

getirilmelidir. Konuşan bireyler aynı şeyi konuşsalar bile değişik ağız

devinişleriyle ve değişik hızda konuşurlar. Çocuk hep aynı kişilerin

konuşmasını anlamaya alışırsa değişik kişilerle karşı karşıya kaldığında

onları anlamada güçlükle karşılaşır.

9. Dudaktan okuma görme kanalını kullanmaya dayalıysa da diğer duyularla

desteklenmesi, en azından bir "hazır oluş" oluşturma yönünden gereklidir.

Çocuğa nesneleri, resimleri, renkleri, büyüklükleri, biçimleri, yapıları,

tatları, kokuları tanıtmaya yarayan etkinliklerle çocuğun olabildiği kadar çok

duyusunu etkin kılmanın çareleri aranmalıdır.

10.Dudaktan okuma çok güç bir iştir. Öğretmen, ana baba ve çocukla ilgili ve

ilişkili diğer yetişkinler bunu akıldan çıkarmamalıdır. Bunlardan biri

konuşma seslerinin hepsinin iyi görüntü vermemesidir. Görüntü daha çok

ağzın ön kısmında ve dudakların belirgin devinimleriyle oluşan seslere

yakalanabilir. Ağzın gerisinde oluşan sesleri dudak devinimlerinde

yakalamaya çalışmak biraz boşunadır. Bazı sesler daha önce bir yerde

değinildiği gibi birbirine benzer görüntü verirler. "P", "b", "m" sesleri

birbirinden ayırmak kolay olmamaktadır. Konuşma dilimizde böylesi

seslerin sayısı az değildir. Bir başka güçlük kaynağı, ağzın devinim hızıyla

gözün görüntüleri yakalayabilme hızı arasındaki farktır. Düzgün

konuşmada ağız saniyede 13 ses devinimi yapar. Göz ise saniyede 8.9 bazen

10 devinimi yakalayabilir Bu demektir ki göz konuşmada ağız devinimleri

nine 13'te 8'ini yakalayabilmektedir. Yani oran aşağı yukarı l / 4 tür. Bu

orana seslerin devinimlerindeki belirsizlik ve eş görüntüyü de eklersek

dudaktan anlamanın güçlüğünün bir boyutu ortaya çıkar. Konuşan bireyler

arasındaki konuşma farklıkları da hesaba katılırsa güçlük daha iyi canlanır.

(Özsuy ve ark.,1989).

• İpuçlu konuşma (Cued Speech): Sözlü konuşmaya ilave olarak özel bir el

işaretleri setinin öğrenilmesi ve kullanılmasına dayanan bir sistemdir. İşaret dili

ve parmak alfabesi öğelerini içeren bu işaretler, konuşurken çenenin yanında el

pozisyonlarının kullanılması ile oluşturulur. İşaretler kendi başına kullanılmazlar

mutlaka konuşma ile kullanılmalıdır. 8 el işareti ve 3 farklı el konumu ile

dudaktan okumaya yardımcı ipuçları vermektedir.

El işaretleri ünsüz ses birimlerini el konumları ise ünlü ses birimlerini

içermektedir. Bir el işareti en çok 3 ünsüz ses birimini gösterebilmektedir. İpuçlu

konuşma tekniğinde konuşan kişinin sağ veya sol eli ağza yakın durumda olmalı

fakat dudak hareketlerinin görüntüsünü engellememelidir. Konuşan kişinin dudak

hareketleri ve el işaretleri birlikte gözlenebilmek el hareketinin sesin çıkarıldığı

anda yapılmasına dikkat edilmelidir.

İpuçlu konuşma tekniği, dudaktan okumayı hızlandırmakta ve dudak

hareketleri yönünden benzerlik gösteren seslerin (örneğin; baba) ayırt

edilebilmesinde kolaylık sağlamaktadır. İki yaşın sonuna kadar işitsel sözel

eğitimine ağırlık verilen ileri ve çok ileri derecede işitme özürlü çocuk ikinci yılın

sonlarına doğru İpuçlu konuşma tekniği ile tanıştırılmalıdır.

Özel Eğitim ve Kaynaştırma Uygulamaları 2 8

Yaşamın ilk 2 yılında eğitimin bu şekilde düzenlenmesi çocuğun

doğumdan başlayarak işitsel uyarıcılara yönelmesini sağlayacaktır. Bu şekilde

işitsel eğitimle İpuçlu konuşma tekniği kaynaşarak konuşma dilinin çocuğa net

olarak aktarılmasına ve hızlı bir şekilde konuşma dilinin gelişimine yol

açabilecektir. Bununla beraber işitme özürlü çocuk dili anlayabilir ve kullanabilir

duruma geldiğinde gereksinim duymuyorsa İpuçlu konuşma tekniğini bırakabilir

(Bilir ve ark., 1992; Culatta ve Tompkins, 1999).

• Ses Eğitimi: İşitme özürlü bireylerin sesleri özürlerinin derecesi, özürün

oluş zamanı ve eğitim durumuna göre değişmekle birlikte normal işitme

duyarlığına sahip bireylerinkine benzememektedir. Bu bakımdan işitme engelli

çocuklara konuşma öğretimi ile birlikte ses eğitimi de verilmelidir. Ses

eğitimindeki amaç çıkardıkları sesin yaş, cinsiyet ve beden yapılarına uygun

biçime dönüştürülmesi olmalıdır. Bu çalışmalar işitme eğitimi ile birleştirilerek

planlanıp yürütülmelidir (Özsoy ve ark., 1989).

• Eklemleme eğitimi: İşitme engelli çocuk, Türkçedeki sesleri düzgün olarak

çıkarıp birbirine eklemek suretiyle sözcükler oluşturmada güçlükler yaşa

maktadır. İşitmenin olmaması ya da sınırlı olmasından kaynaklanan artikülasyon

hataları seslerin doğru olarak çıkarılıp birbirine uygun biçimde ulanmasının

öğretilmesi suretiyle düzeltilebilir. Bu konuda yapılacak çalışmalar artikülasyon

bozuklukları bölümünde detaylı bir şekilde yer almıştır (Özsoy ve ark., 1989).

• Konuşma öğretimi: İşitme engelli çocuğun çevresindekilerle ana dilini

kullanarak iletişim kurabilmesi için ifade edici dil becerilerinin de desteklenmesi

gerekmektedir. Konuşma öğretimi bu becerilerin desteklenmesi sürecini

içermektedir.

Çocuğun konuşabilmesi için anadilinde kullanılan sesleri çıkarabilmesi, bu

seslerden sözcük ve tümce oluşturabilmesi gerekir. Konuşma öğretiminde

izlenecek yol normal çocuğun konuşma gelişimine uygun basamakların

izlenmesidir. Bu basamaklar konuşulanları dinleme, model alma, taklit etme,

heceler-sözcükler çıkarma, sözcükleri anlamlandırma, kısa cümleler ve daha sonra

uzun söyleme şeklinde sıralanmaktadır

Konuşma öğretiminde, konuşmanın çocuğun iletişim gereksinimini

karşılayabilmesi için çocuğa günlük yaşamında en çok gerekecek konuşma

kalıplarının saptanması ve bu kalıplara yer verilmesi gerekmektedir. Bu kalıplar

kolaydan zora doğru sıralanarak daha kolay öğretilebilmektedir (Özsoy ve ark.,

1989; Bal, 1997).

Doğal işitsel - Sözel yöntemde çok önemli olan bir nokta, seslerin

algılanması ve ayırımlaştırılabilmesidir. Bu doğrultuda yöntem, parmak

alfabesi, ipucu ile konuşma, dudaktan okuma ve işaret gibi görsel uyaranların

iletişim amacıyla tek başına kullanılmasını reddetmektedir. Ancak yöntem,

normal konuşma akışına eşlik eden ve doğallıkla kullanılan yüz mimikleri,

vücut dili ve dudaktan okumanın kullanılmasını kabul etmektedir (Polat, 1995).

2. İşaret Yöntemi (İki Dil Yaklaşımı):

Bu yöntemin temeli el, kol ve vücut pozisyonları ile yapılan hareketlere

dayanmaktadır. İki tipi bulunmaktadır: /. Parmak alfabesi, 2. İşaret dilidir.

Parmak alfabesi, harfleri gösteren el ve parmak pozisyonlarından

oluşmaktadır. Kullanılacak bir kelimenin harfleri el ve parmaklar yolu ile

yazılmaktadır.

İşaret dilinde ise kelimeler, fikirler ve kavramlar el ve vücut

hareketlerinden tek bir işaretle gösterilmektedir. Dünyada bir çok işaret dili

kullanılmaktadır (Pektaş, 1993; Culatta ve Tompkins, 1999).

Bu yönteme son yıllarda iki dil yaklaşımı adı da verilmektedir. İki dil

yaklaşımında genel bir tanım yapmak mümkün olmamakla birlikte, işaret

dilinin ilk dil, sözel dilin ikinci dil olarak öğrenilmesi esas alınmıştır. İki dil

yaklaşımının etkili olarak kullanımına ilişkin araştırma sonuçlan bulunmaması

bir çok aleyhtarı olmasına yol açmaktadır (Polat, 19995).

3. Tüm (Total) İletişim Yöntemi:

Tüm iletişim yöntemi, işitme engelli bireylerin kendi aralarında ve diğer

insanlarla en etkili iletişimi kurabilmelerinde işitsel, sözel ve işaret

yöntemlerinin en uygun bileşimlerinin oluşturulduğu bir felsefedir. Yöntemin,

çocuğun bireysel ihtiyaçlarını en uygun biçimde karşılamayı hedeflediği

belirtilmektedir. Kuramsal olarak oldukça çarpıcı bir yöntem görülmekle birlikte

pratikte uygulanamadığı yönünde bulgulara rastlanmaktadır.

Ayrıca, tüm iletişim yönteminde önemli bir sorun, işitsel, sözel ve işaret

yöntemlerinin "uygun" olan bileşimlerinin kim" tarafından ve "nasıl"

belirlendiği sorularının cevaplarının net olmamasıdır. Bu durum, uygulamanın

okuldan okula, sınıftan sınıfa hatta öğretmenden öğretmene değiştiği ayrıca aynı

sınıftaki farklı öğrencilerle farklı biçim de farklı öğretmenlerin aynı çocukla

farklı bileşimlerini kullanabildiği bu durumun total karmaşa biçiminde

adlandırıldığı görülmektedir (Polat, 1995).

Ülkemizde işitme engelliler okullarındaki öğrencilerin eğitimlerinde

uygulanan dil/iletişim modelleri ise oldukça fazla çeşitlilik göstermektedir.

Dolayısıyla çocukların kullandıkları dil / iletişim tarzlarında da pek çok

çeşitlilik görülmektedir (Uzuner, 1997).

İşitme Engellilerin Eğitiminde Dikkat Edilecek Noktalar (McCoy,

1995; Turnbull ve ark., 1999):

- Deneyler, drama, sanat çalışmaları ve spor aktiviteleri gibi yaparak, yaşa

yarak öğrenme deneyimleri sunulmalıdır.

- İşitme kalıntısının kullanılması esas alınmalıdır.

- Çocuğun performans düzeyine uygun sınıf çalışmaları sağlanmalıdır. Bu

amaçla belli bir etkinliğin farklı düzeylerdeki çocuklar için

aşamalandırılması yöntemi etkili olabilir.

Özel Eğitim ve Kaynaştırma Uygulamaları 3 0

- Fırsat eğitimi yapılmalıdır.

- Düzenli olarak geri bildirim sağlanmalıdır.

- Zihinsel engelli çocukların öğretiminde de açıklanan işbirlikli öğretim ve

akran öğretimi kullanılmalıdır.

- Sınıfın işitme engelli çocuğa uygun olarak uyarlanması yoluna gidilmelidir.

- Mümkün olduğunca çok duyuya dayanan materyaller ve uyarıcılar

sağlanmalıdır.

Ülkemizdeki Durum:

Ülkemizde Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde, Adana, Afyon, Amasya,

Ankara, Aydın, Bursa, Çanakkale, Denizli, Diyarbakır, Edirne, Elazığ, Erzurum,

Eskişehir, Gaziantep, Gümüşhane, Hatay, Isparta, İçel, İstanbul, İzmir,

Kahramanmaraş, Kastamonu, Kayseri, Kırıkkale, Kırşehir, Kocaeli, Konya,

Kütahya, Malatya, Niğde, Ordu, Rize, Samsun, Sivas, Tokat, Trabzon, Van ve

Zonguldak'ta toplam elli altı işitme engelliler için ilköğretim okulu ve çok

programlı lise bulunmaktadır.

E. ÖNLEME VE ERKEN TANININ ÖNEMİ

İşitme özrünün erken farkına varılması işitme engelli çocukların tüm gelişim

alanlarındaki yeteneklerinin özellikle iletişim becerilerinin geliştirilmesi

için eğitime mümkün olan en erken dönemde başlayabilme fırsatı yaratmaktadır.

Aynı zamanda işitme cihazının erken dönemde kullanılmaya başlanması da

eğitimlerinde daha fazla yol alınmasını sağlamaktadır.

Bireylerin işitmelerinin zedelenmesinin önlenmesi, işitmesi zedelenmiş

olanların zedelenme derecelerini artırmama, kazanılmış sözlü iletişim

becerilerinin kaybedilmemesi önleme ile ilgili konulardır. Bu konularda başarıya

ulaşmak için işitme özrüne neden olan faktörlerin ortaya çıkmamasını sağlamak

ya da ortadan kaldırmak ve toplumu işitme özrünün nedenleri konusunda

bilinçlendirmek gerekmektedir.

LAST_UPDATED2

Son Konular

ANA MENÜ

Mevzuatlar

Online Ziyaretçi

Şuanda 5 konuk çevrimiçi

Ziyaretçi Sayacı

	Bugün	143
	Dün	225
	Toplam	53594

Rehabilitasyon Merkezi, rehabilitasyon,rehabilitasyon kurumları,niğde rehabilitasyon,otizm,engelli,özürlü çocuklar

Son Konular

ANA MENÜ

Mevzuatlar

Online Ziyaretçi

Ziyaretçi Sayacı

Adresimiz

E-mail'den Ulaşın

Ziyaretçi Defteri